Evren hakkında tarih boyunca yapılan tasvirlerle zamanda bir yolculuk

Evren nasıl görünür? Peki güneş, ay, gezegenler ve yıldızlar? Bunlar, muhtemelen ilk defa gökyüzüne baktığımızdan beri insanoğlunun kendisine sormakta olduğu sorular.

Cosmigraphics: Picture Space Through Time adlı, yeni yayınlanan ve henüz Türkçeye çevrilmemiş olan bu kitap, tarih boyunca insanların bu soruya vermiş oldukları birçok yaratıcı yanıtı gösteriyor. Fotoğrafçı ve film yapımcısı Michael Benson tarafından yapılan titiz bir çalışma sonucunda, kitap insanların göklere dair kavrayışının binlerce yıllık tarihini bir araya getiriyor.

tarihte evren

Ortaçağın vizyoner yazar, bestecisi ve tarihteki ilk feministlerden Hildegard von Bingen’in hazırladığı, küre biçimindeki Dünya’nın etkileyici bir erken temsili.

10 ayrı bölüme ayrılan Cosmigraphics, her bir bölümde gökyüzü ve evren hakkındaki belirli bir anlayışın nasıl gelişme gösterdiğini izliyor. Örneğin, bir bölüm Dünya için hazırlanmış olan temsillere odaklanıyor. Bu bölümde su, hava ve ateş gibi elementler tarafından çevrelenmiş olan gezegenemize dair ortaçağa ait dramatik konseptler görüyorsunuz. Bu bölümde, ayrıca 19. yüzyıla ait, dünyanın küre biçiminde olduğu teorisini reddeden ve bunun yerine dört köşeli, rulet tekerleği biçiminde daha çok İncil’de anlatılanlarla uyumlu tuhaf bir harita yer alıyor. Ve nihayet, modern dünyanın zenginleştirilmiş teknolojik olanaklarına dayanan günümüz coğrafi haritalarındaki çizimlere benzeyen nehir yatakları ve okyanus düzlüklerine rastlıyoruz.

Kitaptaki bütün görseller, aslında kendi dönemlerindeki bilgi birikimlerini temsil eden verilerin görselleştirilmiş hâlleri. Antik dönemlerde yaşayan insanların ellerindeki veriler bizimkinden çok daha kısıtlıydı ve ilâhi ruhlarla, göksel kürelerle ve yermerkezli kozmolojiler hakkında yanlış düşüncelerle doluydu. Fakat, tarihte geriye doğru bakmak da, bize halihazırdaki bilimsel düşüncelerin de hiç şüphesiz yanlışlıklar ve eldeki verinin kısmi gerçeklerini ve sınırlılıklarını içerdiğini hatırlatıyor. Bilim insanları hâlen kara delikler, nötronların boyutları ve kara maddenin doğası hakkında yapılan birçok çalışma üzerinde bir tarışma yürütürken, hâlâ bilmediğiz şeylerin boyutunun evrenin kendisi kadar büyük olduğunu fark ediyoruz.

tarihte evren 2

Profesör Orlando Ferguson Hot Springs, Güney Dakota’da dosya kağıdına basılan bu haber bülteninde “küre biçiminde dünya teorisi”ni reddediyor, ve onun yerine dört köşeli, rulet tekerleği biçiminde bir dünya fikrini ileri sürüyor.

Kitap, aynı zamanda Sanayi Devrimi öncesindeki dönemlerde insanlar için gökyüzünün gece görünümün de ne kadar önemli olduğunu hatırlatıyor. Güneşin hareketi ve ayın geçişleri onlara ekinlerini ürünlerini ne zaman ekip biçeceklerini anlatıyordu. Yıldızların ve gezegenlerin değişimleri onlara kendi hayatlarını ve geleceklerini yorumlamaları açısından yardımcı oldular. Bugün bile, bir merak ve hayranlık duygusu hissetmek için şehir ışıklarından uzaklaşıp yukarıya doğru bakmanız yeterlidir. Çok uzun bir zamandır evreni izlemekte ve onun hakkında düşünmekte olan insanlığın kolektif bilinçdışıyla biraz olsun temas edebilmek aslında bu denli kolaydır.

tarihte evren 3

Dünya okyanuslarının 1976 tarihli fizyografik bir haritası.

tarihte evren 4

Çek ressam Ludek Pesek’in 1963 yılında resmettiği uzaklardaki Dünya’nın ufukta belirdiği, sarp ve kayalıklı bir Ay manzarası.

tarihte evren 5

Ortaçağa ait bu İslami çizimde bir meleğin göksel küreleri taşıdığı görülüyor.

tarihte evren 6

2013 yılına ait bu görsel, görülebilir galaksilerin ve takımyıldızların bir tasviri.

tarihte evren 7

1881 yılına ait bu Mars tasviri oldukça estetik ama daha sonra elde edilen bilgiler tarafından desteklenmiyor.

tarihte evren 8

1800’lerden, güneş sistemine ait detaylı bir harita.

tarihte evren 9

12 Mayıs 1706’da gerçekleşen tam tutulmanın bir tasviri.

tarihte evren 10

Bir kuyruklu yıldızın ateşli ve fantastik bir görünümü.

tarihte evren 11

1500’lerin ortalarına ait, bir diğer kuyruklu yıldız tasviri.

Yazar:

Disiplinler ve kültürlerarası bir içerik deneyimi; en güncel felsefe, sanat, müzik, sinema, edebiyat, bilim ve teknoloji haberleri...