Musul Müzesi’ndeki tarihi eserlere verilen hasarın boyutları

Geçtiğimiz hafta gerçekleşen ve kamuoyunun da tepkisini çeken, yine son derece rahatsız edici bir IŞİD propaganda videosunda Irak‘taki Musul Müzesi‘nde yer alan antik heykellerin vahşice yıkıldığı görüntüler yer almıştı. Söz konusu video üzerinde yapılan dikkatli bir incelemenin ardından, antik eser uzmanları militanlar tarafından gerçekleştirilen hasarın kesinlikle büyük bir tahribe yol açtığını ifade ettiler.

Söz konusu videoda, kendilerine Cihatçılar diyen bir grup militanın heykelleri devirdiği, balyozlarla parçalara ayırdığı ve bazı heykellerin yüzlerinde çeşitli aletler kullanarak ağır tahrifat yarattıkları görülüyor.

Bölgede bulunan ve destekçileri tarafından İslam Devleti olarak adlandırılan örgüte bağlı bir temsilci yapılan yıkıma dair şöyle bir açıklama yaptı:

“Bu kalıntılar, geçmişte insanların Allah’ın yerine taptıkları putlar ve heykellerdir. Muhammet Peygamber Mekke’ye girdiğinde bu putları çıplak elleriyle devirdi. Biz peygamberimizden putları devirme ve onları yok etme emri aldık.”

New York’ta bulunan Kolombiya Üniversitesi’nde doktora öğrencisi olan, antik eserler uzmanı Christopher Jones söz konusu videoyu, yapılan hasarın boyutu ayrıntılarıyla hesaplayabilmek için analiz etti. Jones’un raporu; Asurlulardan kalan heykelleri değerlendiren, ve yine antik bir şehir olan Hatra’dan kalma heykellere yapılan hasarı ele aldığı iki ayrı bölüm içeriyor. Jones’a bu çalışmasında Dr. Suzanne Bott, Hubert Debbasch, Dr. Lamia al-Gailani Wer olmak üzere üç bilim insanı yardımcı olmuş.

Çoğu 3000 yıl kadar öncesine dayanan Asur kalıntıları üzerindeki hasarın büyük bir kısmının neyse ki yalnızca orijinallerinin replikalarına yapılmış. 2003’teki ABD saldırısında, Musul Müzesi’ndeki 1500 obje daha güvenli olduğu için Bağdat’taki Irak Müzesi’ne taşınmış. Fakat bu taşıma işlemi için ya fazla büyük ya da fazla hassas olan daha büyük heykeller ise orada kalmış. Burada yok edilen eserlerin bir kısmı replika olsa da, birçoğunun da orijinal eserler olduğu tahmin ediliyor.

Asur kalıntıları arasındaki en önemli kayıp Nergal Kapı’sında yer alan, özellikle iyi bir koruma altında tutulan Asur tanrısı lamassu’nun büyük kanatlara sahip insan başlı boğa biçimindeki bu heykeli. Bu görkemli ve girift bir yapıya sahip kapı, antik dönem kenti Ninova’nın İ.Ö. 704 ve 690 yılları arasındaki genişleme döneminde inşa edilmiş.

IŞİD’in yayınladığı videodan lamassu’nun yüzünün bir keski ile tahrip edildiği ve bırakılan hasarın tamir edilemez olduğu anlaşılıyor. Bu hasarın özellikle üzücü bir kayıp olduğu, bu lamassu heykellerinin, antik dönemdeki Asur krallığında yaşayanları karşıladığı biçimde aynı yerde bugün de ziyaretçileri karşıladığı göz önünde bulundurulursa daha iyi anlaşılabilir.

Yine de, en büyük hasarın Hatra’nın kalıntılarından 2000 yıllık heykellere verildiği belirtiliyor. Hatra, bir zamanlar antik Roma ve diğer imparatorluklar tarafından ele geçirilmeye çalışılmış, Musul’un güneyindeki çölde yer alan varlıklı bir ticaret merkezi olan bir şehir. Yıllar içerisinde şehrin eşsiz coğrafi konumu hem doğu hem de batı kültürlerinden etkilenmesini sağlamış ve bu da doğal ve belirgin bir doğulu sanat tarzının oluşmasını sağlamış.

Jones, konuyla ilgili şöyle söylüyor: “Hatra’nın sanat mirasına IŞİD tarafından verilen hasar bir felaket. Bu trajedi Hatra heykelleri üzerinde tarihsel olarak yapılan çalışmalar sayesinde daha iyi anlaşılıyor. Bu eserlerin neredeyse tamamı 20. yüzyılda yapılan kazılarla açığa çıkartılmış ve hep Irak’ta kalmış. Bulunan eserlerle ilgili basılan en geniş kapsamlı yayın Batı ülkelerinde genellikle erişilemeyen Arapça yazılmış bir kitap. Irak dışında bulunan çok az kişi bu heykeller hakkında bir çalışma yapma şansı elde edebilmiş.”

Jones’a göre, Hatra’nın krallarının dört heykelinin bu yıkımı Hatralı kralların varolan bütün heykellerinin yüzde 15’inin kaybedildiği anlamına geliyor.

Bununla birlikte, Musul Müzesi yukarıda da görülebilen bu IŞİD videosunda gösterilmeyen birçok parçaya ev sahipliği yapıyor. Asur bölümünün büyük bir çoğunluğu videoda yokken, İslam sanatına dair hiçbir şey gösterilmiyor. Jones bu kalıntıların birçoğunun da yok edildiğinden endişe duyuyor, fakat bunların halen müzenin içerisinde olduğuna ya da antika pazarlarına satıldığına dair bir umudu da var.

“Ne olursa olsun,” diyor Jones, “bu videodan görebildiğimiz kadarıyla Orta Doğu’daki Roma ve Part İmparatorluğu üzerine yapılan çalışmalara dair oluşan kayıp kesinlikle büyük bir yıkım.”

Yazar:

Disiplinler ve kültürlerarası bir içerik deneyimi; en güncel felsefe, sanat, müzik, sinema, edebiyat, bilim ve teknoloji haberleri...