Afganistan’da kadın olmanın zor olmadığı yıllar

Tarih boyunca sırasıyla Büyük İskender’in ordusu, Araplar, Moğollar, İngilizler, Sovyetler Birliği ve modern dönemde de Batılı güçlerin işgallerine sahne olan Afganistan; Sovyet-Afgan Savaşı’nın ardından Rusların 1989’da geri çekilmesinden sonra iktidara gelen Taliban rejimiyle büyük bir değişim geçirdi.

Daha önce; 1919’da İngiltere’nin boyunduruğundan kurtularak bağımsızlığını ilan eden Afganistan’da Afgan Emiri Emanullah Han öncülüğünde bir modernizasyon atılımı gerçekleşmişti. 1921 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasası örnek alınarak hazırlanan Afganistan Anayasası’nı 1923’te yürürlüğe koyan Emanullah Han; daha sonra Avrupa, Mısır, Hindistan ve Türkiye’ye seyahatler yaptı ve bu ülkelerdeki toplumsal reformları, yenilikleri yerinde inceledi. Ülkesine dönünce yasama reformu ve kadınlara siyasi haklar tanınması gibi yenilikleri de İslamcıların sert tepkilerine rağmen hayata geçirdi.

Yıllar sonra Afganistan‘daki merkezi hükümetin zayıflamasından da yararlanarak başa geçen Taliban yönetimi ülkenin büyük bir bölümünü konrol altında tutmaya başladı. Pakistan’daki medreselerde eğitim görmüş, savaştan kaçan Peştun mültecilerinin oluşturduğu Taliban; kelime anlamıyla İslam öğrencileri anlamına geliyor.

1994 yılında güçlenmesinin ardından zamanla kız çocuklarının eğitim görmesini yasaklayan ve birçok okulu da kapatan bu rejimden yıllar önce ülkenin kadınlarının bir tür ev hapsinde tutulmadığı ve kendilerine bir erkek akraba eşlik etmeksizin sokağa çıkmalarının yasak olmadığı bir dönem de yaşanmıştı.

İLGİLİ İÇERİK: Kâbe; öncesi ve sonrası: 128 yıllık büyüme

Taliban-öncesi günlerde Afgan kadınlarının profesyonel kariyerler edinme, üniversite düzeyinde öğrenim görme olanağı vardı; ve mağazalardan geleneksel olmayan kıyafetler alabiliyor, toplu taşıma araçlarını kullanabiliyor, kamusal alanlarda tamamen özgür ve bir refakatçi olmadan rahatça dolaşabiliyorlardı.

Fotoğraf: Dangerous Minds

Fotoğraf: Dangerous Minds

Bazı demokrasi ve insan hakları raporlarına göre, Taliban’ın yükselmeye başlamasından önce Afganistan’daki kadınların hakları yasalarla korunuyor ve Afgan toplumunda giderek artan haklara sahip oluyorlardı. 1920’li yıllarda oy kullanma hakkı elde eden kadınlar, 1960’ların başında da Afgan anayasası üzerinden erkeklerle tamamen eşit haklara sahip olmuştu. Ülkede tam bir demokrasiye doğru giden bir tolerans ve açıklık havası hakimdi.

Kadınlar ülkenin gelişimine önemli katkılar yapıyor; 1977 itibariyle Afganistan’ın en yüksek yasama organının yüzde 15’inden fazlasında görev alıyorlardı. 1990’larda ise ülkedeki okul öğretmenlerinin yüzde 70’i, hükümet çalışanlarının ve üniversite öğrencilerinin yüzde 50’si, ve Kabil’deki doktorların yüzde 40’ı kadınlardan oluşuyordu. Afgan kadınları ayrıca, Taliban’ın onların çalışma ve toplumsal haklarına getirdiği kısıtlamalara kadar, insanı yardım kuruluşlarında da aktif olarak görev alıyorlardı.

1950’li, 60’lı ve 70’li yıllarda çekilen bu fotoğraflarda da görülebilen; üst düzey eğitim, beceri ve uzmanlıklara sahip olan kadınların ülkenin şimdi yeniden yapılanmasında da önemli bir rol oynamaları muhtemel. Fakat Taliban rejiminin yıkılmasının ardından, halihazırda yönetimde olan Hamid Karzai hükümetinde bile, mevcut din adamları ve hükümet yetkilileri tarafından bu fotoğraflardaki görüntülerin kadınlar için uygunsuz davranışlar olarak görülebileceği de söyleniyor.

Kabil'de bir plak mağazası. Fotoğraf: Dangerous Minds

Kabil’de bir plak mağazası. Fotoğraf: Dangerous Minds

Kabil Üniversitesi'nde bir biyoloji dersi. Fotoğraf: Dangerous Minds

Kabil Üniversitesi’nde bir biyoloji dersi. Fotoğraf: Dangerous Minds

Afgan üniversite öğrencileri. Fotoğraf: Dr. Bill Podlich, Retronaut

Afgan üniversite öğrencileri. Fotoğraf: Dr. Bill Podlich, Retronaut

Toplu taşıma. Fotoğraf: Dangerous Minds

Toplu taşıma. Fotoğraf: Dangerous Minds

Üniversite öğrenciler, 1970'lerin başı. Fotoğraf: Dangerous Minds

Üniversite öğrenciler, 1970’lerin başı. Fotoğraf: Dangerous Minds

Aşı Araştırma Merkezi laboratuvarlarından birinde çalışan kadınlar. Fotoğraf: Dangerous Minds

Aşı Araştırma Merkezi laboratuvarlarından birinde çalışan kadınlar. Fotoğraf: Dangerous Minds

Erkek refakatçiler olmadan şehirdeki bir parkta oynayan çocuklar ve kadınlar. Fotoğraf: Dangerous Minds

Erkek refakatçiler olmadan şehirdeki bir parkta oynayan çocuklar ve kadınlar. Fotoğraf: Dangerous Minds

Afganistan'da kocası Kral Emanullah Han'la birlikte 1919-1929 yıllarında hüküm süren Kraliçe Süreyya. Fotoğraf: Dangerous Minds

Afganistan’da kocası Kral Emanullah Han’la birlikte 1919-1929 yıllarında hüküm süren Kraliçe Süreyya. Fotoğraf: Dangerous Minds

İLGİLİ İÇERİK: Devrim öncesi Rusya’daki hayatı gösteren renkli fotoğraflar

Written by

Disiplinler ve kültürlerarası bir içerik deneyimi; en güncel felsefe, sanat, müzik, sinema, edebiyat, bilim ve teknoloji haberleri...