Kuantum Zeno etkisine göre zamanı durdurmak mümkün!

Fizikçiler arasında İngilizcede kullanılan yaygın bir deyim mevcut: “Time flies like an arrow; fruit flies like a banana.” Bu deyimi elbette doğrudan Türkçeye çevirdiğimizde sahip olduğu sözcük oyununu görülmez hale geliyor, fakat İngilizcede hem uçmak hem de sinek anlamına gelen “fly” sözcüğüyle ilgili bir kelime oyunu söz konusu. Yani “zaman bir ok gibi uçar; meyve sinekleri de muz sever (ya da meyve de muz gibi uçar).”

Bilimin en kapsamlı ve derinlikli alanlarından biri olan kuantum fiziğinin ilgi alanına elbette meyve sinekleri girmese de, bu deyim zaman konseptinin kuantum fiziği açısından yorumlanması adına eğlenceli bir yaklaşım. Zira kuantum fiziği zamanın aslında kabaca fiziksel üç boyutun yanında bir diğer boyut daha olduğunu ve bunun fiziksel bir alan gibi keşfedilebileceğini öne sürer. Elbette bilimselliğin bir gereği olarak bir şey keşfedilebiliyorsa, aynı zamanda keşfedilemeyebilir de. Kişi bu bağlamda bir zaman çizgisi üzerinde geleceğe doğru düşmeden ve kıpırdamadan ayakta durabilmelidir.

İLGİLİ İÇERİK: Bütün güvenlik şifrelerini kırabilen bir kuantum bilgisayar üretildi

Aynı zamanda Turing Paradoksu olarak da bilinen kuantum Zeno Efekti işte tam da bu noktada devreye giriyor. Adını felsefe tarihinin erken dönemlerinde ortaya çıkan Zeno’nun paradokslarından (örneğin hareket halindeki bir ok aslında tek bir an içinde hareket ederken görülemez, bu da onun aslında hareket etmediği anlamına gelir) alan kuantmum Zeno Efekti paradoksu temelde şu teoriye dayanıyor: Eğer bozulmakta ya da dağılmakta olan bir parçacığı hiç durmadan gözlemlerseniz bu parçacık asla bozulmayacaktır. Ve eğer bu parçacık asla bozulmazsa, onu herhangi bir şey yapmaktan da alıkoymuş olursunuz. Bu da aslında zamanı durdurduğunuz anlamına gelir.

Yukarıda genel olarak açıklamaya çalıştığımız bu teori elbette karmaşık fizik problemleriyle uğraşanların bile henüz tam olarak anlayamadıkları şeyler. Inverse’de konuyla ilgili yayınlanan bir makalede Neel V. Patel bu durumu oldukça basit bir biçimde ele almamıza yardımcı olacak bir anlatım sunuyor: Buna göre kuantum fiziğinin çalışma alanı belirli bir sistem üzerindeki bir “gözlemcinin” eylemleriyle sınırlıdır. Bunun en ünlü örneklerinden birisi ise kuantum mekaniğinin doğasında yer alan bir paradoksu resmeden bir düşünce deneyi olan Schrödinger’in Kedisi… Schrödinger ve o meşhur kedisi hakkında daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz, fakat örneğe başvurularak elde edilen temel sonuç kabaca şu: Bir gözlemci belirli bir sistemi gerçekten “ölçmeden” önce bütün olası sonuçları varsaymak zorunda; ve dolayısıyla, bir gözlem yapılmadan önce, bütün bu sonuçlar aslında eşzamanlı olarak aynı anda varolurlar. Bunlar birbirinin üzerine “bindirilmişlerdir”.

kuantum zeno neo

Fotoğraf: ‘The Matrix’ (1999) / Warner Bros.

Peki siz bu sistemi durmadan gözlemlerseniz ne olur? Bu soruyu çılgınca bir düşünce deneyine göre değil de gündelik hayatımızı düşünerek cevapladığımızda söz konusu örnek bağlamında o kedi ya yaşamaya devam eder ya da ölür. Fakat atom-altı parçacıkların işleyiş biçimi çok daha farklı. Yapılan çok sayıda araştırma şunu gösteriyor: Yükseltilmiş frekansa sahip parçacıkları ölçmek parçacıklardaki bozulma oranını etkiliyor; ve potansiyel olarak onu tamamen durduruyor. Bunun nedeni de; siz bu ölçümleri yapmaya devam ettikçe, bu parçacıkların bindirilmiş bir hale doğru ilerlemek için zaman bulamaması, dolayısıyla kendi orijinal, bozulmamış halleriyle varolmaya devam etmeleri.

Ve kararsız bir parçacık bozulmuyorsa, onun için zamanın da durduğunu söyleyebiliriz.

Bir anlamda bu, zamanı durdurmanın da olası oldğunun göstergesi. Fakat söz konusu hadisenin uygulanabilirliğinin de neredeyse imkansız olduğu da açık. Zira bozulmakta olan atomları bu denli yüksek bir frekansla ölçmek için gereken yüksek teknolojili bilimsel araçlar gerekiyor. Böyle araçların atom-altı parçacıkların ötesinde daha geniş bir kullanımı da olanaksız. Fakat kuantum Zeno efektine göre zamanı çok, çok küçük ölçeklerde de olsa durdurmak mümkün! Yapmanız gereken de zamanını durdurmak istediğiniz şeyi “gözünüzü” dikip hiç kırpmadan izlemek…

İLGİLİ İÇERİK: Işığın tuhaf kuantum hareketi laboratuvar ortamında görüntülendi

Yazar:

Disiplinler ve kültürlerarası bir içerik deneyimi; en güncel felsefe, sanat, müzik, sinema, edebiyat, bilim ve teknoloji haberleri...