Marcel Duchamp ve deneysel müzik

20. yüzyılın önemli sanatçılarından Marcel Duchamp heykel, resim ve sinema gibi alanların yanında, müzikle de ilgilenmiş.

Çağdaşı olan bütün Dadaist isimler gibi, Fransız Marcel Duchamp de sanatın her alanında üretmiş bir sanatçı. 20. yüzyılın büyük sanatçılarından Marcel Duchamp’in The Fountain heykelinin yanında, resimleri, Anemic isimli bir filmi, hatta ve hatta bestelediği müzik eserleri de bulunuyor.

1912 ve 1915 yılları arasında ürettiği tahmin edilen iki beste ve bir kavramsal müzik parçası bulunan Duchamp’in bu alandaki işleri de tıpkı diğer alanlarda olduğu gibi farklı ve radikal. İki bestesi çağdaşı John Cage’in de vurguladığı şans ve rastlantısallık kavramları üzerinden şekillenirken, üçüncü eseri küçük bir kağıt üzerine yazılmış kısa bir nota dizisinden oluşuyor. Bestelerin ne zaman yapıldığına ilişkin kesin bir şey söylenemese de hepsinin 1913 yılında yazıldığı tahmin ediliyor.

Erratum Musical ismini verdiği ve 1934 yılında sanatçı tarafından yayınlanan eser üç farklı ses için yazılmış. Duchamp’in bu parçayı ailesini ziyaret ettiği bir zamanda yazmış olduğu tahmin ediliyor; zira eserin iki parçası kız kardeşleri Yvonne ve Magdelaine isimleri ile isimlendiriliyor. Eserin üçüncü bölümü ise Marcel olarak adlandırılmış. Üç sesin partisyonu da ayrı ayrı yazılmış fakat besteci eserin icrasının nasıl olacağına dair bir bilgi vermediğinden ayrı ayrı ya da üçlü şekilde icra edilebiliyor.

Duchamp bu beste için üzerinde farklı notalar yazan 25 karttan oluşan üç farklı kart dizisi oluşturmuş ve bunları bir şapka içinde karıştırmış. Daha sonra sırayla çektiği kartların üzerinde yazan notaları kartları çektiği sırayla yazmış.

İkinci parça, La Mariée mise à nu par ses célibataires même. Erratum Musical (The Bride Stripped Bare by Her Bachelors Even. Erratum Musical) Duchamp tarafından herhangi bir yerde sergilenmemiş yahut yayınlanmamış. Duchamp koleksiyonu içinde yer alan diğer müzik parçalarına nazaran bu icra edilmesi çok zor olan bir eser değil, zira besteci müzik notaları yerine kullandığı numaraların ne anlama geldiğini ve hangi enstrümanlar kullanılacağını anlaşılır bir biçimde belirtmiş. Eserin ikinci bölümünde yer alan kompozisyon sistemi ile ilgili Duchamp şunları söylüyor: “Bir aparat otomatik olarak parçalı müzik periyotlarını kaydediyor.”

Aparat üç farklı parçadan oluşuyor: bir huni, belli bir hızda hareket eden bir araç ve 85 adet farklı numaralandırılmış top. Toplar huni içine bırakılıyor ve her top araca düşüyor; huni üzerinde top kalmadığında müzik tamamlanmış oluyor.

Üçüncü parça Sculpture Musicale, John Cage’in deneysel kompozisyon derslerine katılan George Maciunas öncülüğünde oluşan Fluxus isimli neoavant-garde sanat grubunun 1960’ın ilk yıllarında ürettiği eserlere benzetiliyor.

Sevilse de sevilmese de, Marcel Duchamp, sanatın neredeyse her alanında verdiği radikal eserleriyle, sanat tanımını birçok sanatsevere ve eleştirmene yeniden sorgulatan, hâlen de sorgulatmaya devam eden; sanat fikrine katkıları yadsınamayacak bir isim.

Duchamp’le yapılmış Fransızca ve İngilizce söyleşilere, müzik eserleriyle ilgili ayrıntılı İngilizce metinlere buradan ulaşabilirsiniz.

Yazar:

Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde felsefe lisansını sürdürüyor. Müzik ve sinemayla ilgileniyor.