Edgar Degas’ın tuhaf yanı

Edgar Degas’ın monotiplerinin sergisi sanatçının cüretkar ve deneysel yanını ortaya koyuyor.

Fransız heykeltıraş ve ressam olan Edgar Degas, izlenimcilik (empresyonizm) akımının kurucularından biridir. Resimde izlenimcilik akımı, sanatçıların rengi ve ışığı doğada ya da gerçekte olduğu gibi değil, kendilerinde bıraktığı izlenime göre aktarılmasıyla çıkar karşımıza. İzlenimci Degas’ın çalışmaları portreler, çıplak kadın çizimleri ve çalışmalarının yarısını kaplayan dansçılarla ilgilidir.

Fotoğraf: Ballet Scene, 1879

Fotoğraf: Ballet Scene, 1879 / William I Koch Collection

Degas, yukarıda da bahsedildiği gibi dansçılarla daha çok da balerinlerle yaptığı izlenimciliğe dayanan çalışmalarıyla ünlüdür. New York Modern Sanat Müzesi’nde (Museum of Modern Art- MoMA) sergilenen Edgar Degas: Tuhaf Yeni Güzellik sergisinde ise Degas’ın az bilinen yapıtları sergileniyor. Küratör Jodi Hauptman BBC Culture ile yaptığı röportajda sergiyle ilgili şunları söylüyor: “Bu sergi Degas’ın deneyimine odaklanıyor, sanatçının yaklaşım ve teknik alandaki sıçrayışları anlamaya çalışıyor.”

Görsel: Dancer Onstage with a Bouquet,1876

Görsel: Dancer Onstage with a Bouquet,1876/ Museum of Modern Art/Private collection

Peki monotip nedir? Bir grafik tekniği olan monotip sanatçının gümüş kaplama üzerine çizmesi ve matbaa presinden evvel bu metal parçasını nemli bir kağıt ile sıkıştırmasıdır. Başka baskı resim tekniği ise metale ya da tahtaya oymadır. Monotiplerde sanatçı basitçe plak üzerine çizer ve bu sayede eser son dakika değişimleri elverişli olur. Hauptman ise bu tekniğin, Degas’ı bir anlamda doğaçlamaya teşvik ettiğini düşünüyor.

Görsel: Autumn Landscape, 1890

Görsel: Autumn Landscape, 1890/ Museum of Modern Art/Private collection

Hauptman “modern hayatı yansıtmak” için Degas’ın monotipi kullandığına inanıyor ve “çalışmaları soyutlama eşiğinde olduğundan o zamanlar için bu resimler gerçekten radikal” diye ekliyor. Autumn Landscape eserinde Degas, hareket eden bir treni yansıtmaya çalışıyor. Bunun üzerine “19. yüzyılda yalnızca at hızıyla hareket edebilmiş biri için tren hızıyla hareket etmenin nasıl bir his olduğunu anlamaya çalışın” diye devam ediyor konuşmasına küratör.

Görsel: Heads of a Man and a Woman, 1877–80

Görsel: Heads of a Man and a Woman, 1877–80/ British Museum

Hareket, Degas’ın çalışmalarında ve özellikle monotiplerinde tutarlıdır. Burada da karşımıza öznelerinin suratları bulanıklaştırmış bir şekilde çıkıyor. “Sanatçı sanki yanlarından koşarken onları bir anlık bakış ile yakalamış gibi görünüyor” diyerek kendi izlenimini açıklıyor Hauptman. Bu monotip, 1870’li yılların hızla büyüyen Paris’inde yaşayan Degas için kullanışlı olmuştur. Hauptman “değişen çağdaş kent hayatının doğasını” aktarmak için monotipin mükemmel bir araç olduğunu belirtiyor.

Görsel: Factory Smoke, 1877-79

Görsel: Factory Smoke, 1877-79/ The Metropolitan Museum of Art

Factory Smoke’da Degas Paris’in semalarındaki dumanları resmetmek için mürekkebi ustalıkla kullanmıştır.

Görsel: Waiting for the Client, 1879

Görsel: Waiting for the Client, 1879/ Museum of Modern Art/Private collection

Hauptman Degas’ın genelev ve içerisindekilerinin tasvirini çok ilginç bulduğunu dile getiriyor. “Ortada bir boşluk var ve genelevin değişmez bir değiş tokuş alanı olduğu hissiyatı veriyor,” diyor Hauptman. Müşteri daha arka planda kalıyor eserinde- müşteriyi yalnızca sol köşede görebilirsiniz. Hauptman kadınlar ve müşteri hakkında ise “Kadınlar grup halinde çalışırken müşteri tereddütlü olarak yansıtılmış,” yorumunu yapıyor.

İLGİLİ İÇERİK: Loris Cecchini sıvı titreşimlerini duvarda yaratıyor

Görsel: Frieze of Dancers, 1895

Görsel: Frieze of Dancers, 1895/ The Cleveland Museum of Art

Degas monotipi iki aktivitenin patlayışı olarak ele alır. 1870’lerin ortasından 1880’lerin ortasına kadar siyah basıcının mürekkebi yerine yağlı boya kullanır. Küratöre göre Frize of Dancers serginin en önemli özelliğe sahip çalışmalardan biri çünkü “çokluluk ve farklılık tek bir çalışmada” fikrini kapsar. Resimde dört tane mi, üç tane mi yoksa bir tane mi dansçı var? Bu size kalmış, ama Hauptman’a göre tek bir dansçının dört farklı hali resmedilmiştir.

Görsel: Three Women in a Brothel, Seen from Behind, 1877–79

Görsel: Three Women in a Brothel, Seen from Behind, 1877–79/ Musée Picasso

Monotip genelde bir görüntü üretirken, Degas kalan mürekkeple ikinci kere plağı işleme tabi tutardı. Bu da hayalet görüntüsü yaratıyor. Pastel kullanarak Degas, ikinci görüntüde tamamen farklı bir şey elde etti. “Bu çiftte hem aynı hem farklı bir şey görürsünüz. Onun birden fazla form yapabilme olasılığını görürsünüz. Degas’a göre kendisi her zaman olasılıkları görür.” diyor Hauptman.